I———I

Basın Konseyi Yüksek Kurulu, Memleketim Gazetesi’nde; 6- 30 Nisan 2011 tarihinde, Başbakan Recep Tayyip Erdoğan’ın fotoğraflarını konu alan yayınlarla ilgili olarak aşağıdaki kararı vermiştir.

 

KARAR

 

ŞİKÂYETÇİ                         : Ramazan Sodan

Adıyaman Valisi

 

ŞİKÂYET EDİLENLER    : Memleketim Gazetesi

 

ŞİKÂYET KONUSU           : Adıyaman Valisi Ramazan Sodan, Basın Konseyi’ne yapmış olduğu 02.05.2011 tarihli şikâyet başvurusunda, Adıyaman’da haftalık olarak yayınlanan “Memleketim” gazetesinin önce 15.09.2009 tarihli nüshasında, daha sonra ise 06.04.2011 ve 30.04.2011 tarihli nüshalarında, Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan’ın yemek yerken çekilen fotoğrafını yayınlayarak, Basın Meslek İlkeleri’ni ihlal ettiğini ileri sürmüştür.

Şikâyet konusu fotoğraf ilk olarak, Memleketim Gazetesi’nin 15.06.2009 tarihli nüshasında “AKP Hükümeti’nin Dikkatine” başlığı ile yapılan bir haberde kullanılmıştır. Aynı fotoğraf sonrasında ise, Gazetenin 06.04.2011 tarihli nüshasında “İşte Türkiye Gerçeği-Ülkenin İç ve Dış borcu 600 milyar Dolar” başlığıyla verilen haberde ve yine Gazetenin 30.04.2011 tarihli nüshasında yer alan “AKP İktidarının Neyine Oy Vereceksiniz?” başlıklı haberde kullanılmıştır.

Şikâyetçi, Gazetenin bu birbirinden farklı nüshalarında yayınlanan ve Türkiye cumhuriyeti Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan’ı yemek yediği bir anda gösteren fotoğraf ile Gazetenin, toplum nezdinde devlet büyüklerini küçük düşürmeyi amaçladığını, bu yayının maksatlı olarak yapıldığını ve kişilik haklarını ihlal edici bir mahiyet taşıdığı kanaatini uyandırdığını ifade etmiştir.

Şikâyetçi bu gerekçelerle, söz konusu fotoğrafın gazetenin farklı nüshalarında yayınlanmasının, Basın Meslek İlkeleri’nin;

–          Kamusal bir görev olan gazetecilik, ahlaka aykırı özel amaç ve çıkarlara alet edilemez şeklindeki üçüncü,

–          Kişilerin özel yaşamı, kamu çıkarlarının gerektirdiği durumlar dışında yayın konusu olamaz şeklindeki dördüncü,

–          Bir basın organının dağıtım süreci tamamlanmadan o basın organının özel çabalarla gerçekleştirdiği ürün bir başka basın organı tarafından kendi ürünüymüş gibi, kamuoyuna sunulamaz. Ajanslardan alınan özel ürünlerin kaynağının belirtilmesine özen gösterilir” şeklindeki sekizinci ve

Gazeteci, görevini taşıdığı sıfatın saygınlığına gölge düşürebilecek yöntem ve tutumlarla yapmaktan sakınır” şeklindeki on ikinci maddelerinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

 

ŞİKÂYET EDİLENİN YANITI: Şikâyetin ardından, başvuruyla ilgili konuyu barışçı bir sonuca ulaştırmak üzere konuyla ilgili Genel Sekreterlik mektubu,  şikayet edilen Memleketim Gazetesi’ne iletilmiştir. Memleketim Gazetesinin İmtiyaz Sahibi ve Yazı İşleri müdürü H. Mehmet Gelir’den alınan 01.06.2011 tarihli yanıtta, Sayın Başbakan Recep Tayyip Erdoğan’ın yemek yerken çekilmiş ve internetten alınmış bu resminin gazetede yayınlandığının doğru olduğu, ancak bu resmin camide namaz kılarken veya kahvede çay içerken çekilmiş bir resim de olabileceği ve bu tür bir resmin gazeteye konmasının “bir devlet adamının manevi şahsiyetini rencide ettiğini” iddiasını ise kabul etmediklerini ifade etmiştir.

Kendilerinin Sayın Başbakanın şahsiyetini rencide gibi bir niyetlerinin asla olmadığını, olamayacağını belirten Mehmet Gelir, bu resimden kastın, Sayın Başbakan’ın bu ülkede hiç kimse aç ve işsiz kalmayacaktır, sözlerini anımsayarak, inşallah halkımız da başbakan Recep Tayyip Erdoğan gibi beslenebilir hayalini kurduğunu belirtmiştir.

Şikayetçi Adıyaman Valisi Ramazan Sodan ise Genel Sekreterliğin uzlaştırma talebine ilişkin gönderdiği 27.05.2011 tarihli yanıtında, bu fotoğrafın basın Meslek İlkeleri ile ilgisi bulunmadığını, tamamen sistemli ve kasıtlı olarak yayınlandığı yönünde bir kanaatinin hasıl olduğundan, herhangi bir uzlaşma yapılması halinde basınla iştigal eden diğer meslek mensuplarına örnek teşkil edeceği, bu tür olumsuz yayınları cesaretlendireceği düşüncesi ile uzlaşma yapılmasını uygun bulmadığını ifade etmiştir.

 

DEĞERLENDİRME VE SONUÇ: Basın Konseyi Yüksek Kurulu 15 Haziran 2011 tarihli toplantısında dosyayı ele alarak aşağıdaki değerlendirmeyi yapmıştır.

 

Şikâyetin konusu, Başbakan Recep Tayyip Erdoğan’ı yemek yerken görüntüleyen bir fotoğrafın, Memleketim gazetesinin değişik nüshalarında yayınlanmasından ibarettir. Bu fotoğraf ile fotoğrafın işlendiği farklı nüshalarda yer alan haberler birlikte değerlendirildiğinde, esas itibarıyla her bir haberde bu fotoğrafın kullanılmasının temel sebebi, mevcut siyasal iktidara muhalif bir çizgi izleyen haberlerin, siyasal iktidarın başında bulunan Sayın başbakanın bu yemek yerken çekilen ve estetik olarak hiç de hoş olmayan fotoğraf ile desteklenerek, daha çarpıcı bir şekilde okuyucuya sunulmasının sağlanması olarak ortaya çıkmaktadır.

Bu noktada, söz konusu fotoğrafın Basın Meslek İlkelerine uygunluğunun denetlenmesi açısından 3 hususun irdelenmesi gereği doğmaktadır. Birincisi, bu fotoğraf özel hayatın gizliliğine müdahale niteliği taşır mı? İkincisi, bu fotoğraf ile ilgili kişinin, kişilik haklarının ihlal edilmiş midir Üçüncüsü ise bu fotoğrafın elde edilmesi ve yayınlanması yönünden, fotoğraf sahibinin telif haklarına riayet edilmiş midir?

İlk husus açısından, söz konusu fotoğrafın konu aldığı kişinin, herhangi bir sıradan kimse değil ancak başbakanlık makamına kadar yükselmiş bir siyasetçi, diğer bir ifadeyle bir kamusal kişilik olduğunun altını çizmek gerekir. Bu açıdan, gerek konuyla ilgili Yargıtay kararlarında gerekse Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihatlarında benimsenen temel ilke,  kamusal kişiliklerin yerine getirmiş oldukları kamusal işlevin kamuoyu tarafından sağlıklı bir biçimde denetlenebilmesi için, bu kişilerin özel hayatlarına ilişkin koruma alanının mutlaka dar tutulması gerektiği yönündedir. AİHM’in özellikle bu konuya değindiği 2004 tarihli Von Hannover v. Almanya kararında (Başvuru no. 59320/00) kamusal kişiliklerin, kendi evlerinin, ikametgâhlarının dışında yer alan ve toplum içine karıştıkları kamusal mekânlarda, basın tarafından fotoğraflarının çekilmesi, görüntülerinin alınmasına tahammül etmeleri gerektiği yönündedir. Bu açıdan, söz konusu fotoğraf da, -anlaşıldığı kadarıyla – kamuya açık bir ortamda çekilmiş bir fotoğraf olduğu için, burada Sayın başbakanın özel hayatının gizliliğinin ihlal edildiğinden söz edilemez.

Diğer yandan, benzer bir durum, kişilik hakkının ihlali iddiası yönünden de geçerli bulunmaktadır. Çünkü kişilik haklarının ihlal edilmiş sayılabilmesi için, öncelikle ilgili kişiye, onu rencide edecek ve küçük düşürecek mahiyette bir eleştiri yöneltilmiş olması gerekir.  Bu noktada, yapılan eleştirinin kişilik haklarını ihlal edip etmediğine karar verilirken, yine eleştirinin muhatabının kimliği ön plana çıkmaktadır. AİHM’in bu konuyu irdeleyen kararlarından sözgelimi Oberschlick vs. Avusturya kararına göre,  eleştiride bulunulan kişi, kamusal bir işlev üstlenmiş bir siyasetçi ise, onun tolerans ve tahammül göstermesi gereken sınırlar, sıradan bir yurttaşa göre elbette ki, daha yüksektir. AİHM’e göre, siyasal bir sorumluluk üstlenmiş olan siyasetçi, kendisine yönelecek olan ve hiç hoşuna gitmeyecek ve hatta kendisini öfkelendirecek nitelikte ki eleştirilere de tahammül etme yükümlülüğü altındadır. Bu açıdan, somut olayda olduğu gibi, siyasi iktidarın başında bulunan bir siyasetçi olan Sayın başbakanı bir tavuk budunu biçimsizce dişlerken görüntüleyen bir fotoğraf da, yukarıda belirttiğimiz esaslar içerisinde eleştiri hakkı kapsamında yer alır ve kişilik haklarının ihlali olarak nitelenemez.

 

Nihayet, telif haklarının ihlali açısından ise, söz konusu fotoğrafın öncelikle fikir ve sanat eserleri Kanunu’nun (FSEK) 2. Maddesi uyarınca bir “eser” olarak nitelenip nitelemeyeceğine bakmak gerekir. Burada, kanımızca söz konusu fotoğraf FSEK md 2 kapsamında “sahibiyetinin hususiyetini taşıma” özelliğine sahip bulunmadığı için, bu fotoğraf FSEK anlamında bir eser değildir ve bu nedenle telif hakları korumasına tabi olmaksızın yayınlanabilir.

 

Tüm bu verilerin ışığında, Adıyaman Valisi Ramazan Sodan’ın, söz konusu fotoğrafla ilgili olarak Memleketim Gazetesi aleyhine yapmış olduğu başvuruda, şikâyetin yersizliğine oyçokluğuyla karar verilmiştir.

 

(Karar No: 2011/20)

———————-

Not: Basın Konseyi Sözleşmesi ve Çalışma Kuralları gereğince, hakkında şikâyette bulunulan medya grubu veya gazeteciyle ilişkisi olan Yüksek Kurul üyeleri, görüşmelerde oy kullanamazlar.

——————————-

Basın Konseyi, Memleketim Gazetesi Hakkındaki Şikâyetin Yersizliğine Karar Verdi.

Yazı dolaşımı


Feedback