UNESCO ve Avrupa Birliği işbirliğiyle yürütülen “Güney Doğu Avrupa’da Medyaya Güvenin İnşası: Kamu Yararı Olarak Gazeteciliğin Desteklenmesi” projesinin dokuzuncu toplantısı, 14 Mayıs 2025 tarihinde İstanbul’da gerçekleştirildi. Toplantının konuk konuşmacısı Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi öğretim üyesi Prof. Dr. Nilay Arat, “Basın Meslek İlkelerinin Güncellenmesi Meselesi: Yapay Zeka ve Sosyal Medya” başlıklı sunumuyla medya etiği ve hukuku arasındaki dengeyi masaya yatırdı.
Prof. Dr. Arat, basının demokratik toplumlar için “vazgeçilmez bir denetim gücü” olduğunun altını çizerek, dijitalleşme ile birlikte gazetecilik pratiğinde yaşanan dönüşümün, basın meslek ilkelerinin de yeniden yapılandırılmasını zorunlu kıldığını ifade etti. Yapay zekâ destekli içerik üretimi, sosyal medya platformlarının haber üretimindeki rolü ve küresel dezenformasyon sorunları, mesleki ilkeler açısından ciddi tartışmaları beraberinde getiriyor.
Çekirdek İlkeler Önerisi: Dürüstlük, Tarafsızlık, Hesap Verebilirlik
Sunumunda, gazeteciliğin etik temellerine dair kapsamlı bir değerlendirme sunan Arat, Basın Meslek İlkeleri’nin bir “çekirdek ilkeler” sistemiyle yeniden yapılandırılması gerektiğini savundu. Bu ilkeler; doğruluk, bağımsızlık, tarafsızlık ve hesap verebilirlik gibi evrensel gazetecilik değerlerini merkeze alıyor. Arat’a göre, bu yapı yalnızca gazetecilerin sorumluluğunu değil, medya kuruluşlarının dijital araçları kullanma biçimlerini de kapsamalı.
Hukuki Şerhler ve Etik Rehberlik
Arat ayrıca, Basın Konseyi Yüksek Kurulu’nun geçmiş kararlarından oluşan külliyatın, ilkelere hukuki şerhler eşliğinde eklenmesi gerektiğini belirtti. Bu öneriyle amaçlanan, ilkelerin yalnızca soyut birer etik önerme değil; uygulanabilir, denetlenebilir ve hesap sorulabilir kurallar haline gelmesidir.
Basın Meslek İlkelerinde Değişiklik Teklifleri
Toplantıda Arat, mevcut Basın Meslek İlkeleri’ne ilişkin bazı maddelerde önerdiği değişiklikleri de paylaştı. Bu değişiklikler; haberin kamu yararına hizmet etmesi, ayrımcılığın önlenmesi, özel hayatın korunması, intihal yasağı ve masumiyet karinesine saygı gibi konuları daha güçlü ve çağdaş bir dille yeniden tanımlamayı hedefliyor.
